मुख्य माहिती
- विद्यापीठ
- कवयित्री बहिणाबाई चौधरी उत्तर महाराष्ट्र विद्यापीठ (KBCNMU), जळगाव
- मान्यता
- UGC च्या दूरस्थ शिक्षण कार्यालयाकडून (UGC-DEB) दूरस्थ व ऑनलाइन शिक्षण केंद्रासाठी
- अभ्यासक्रम
- एम.ए. इतिहास आणि एम.ए. संरक्षण आणि सामरिक अभ्यास
- सुरुवात
- 2026-27 शैक्षणिक वर्षापासून
- लाभार्थी
- ग्रामीण, दुर्गम, आदिवासी भागातील विद्यार्थी, कार्यरत व्यावसायिक, गृहिणी
- वैशिष्ट्ये
- NEP 2020, अकादमिक बँक ऑफ क्रेडिट्स (ABC), एकाधिक प्रवेश-निर्गमन प्रणाली
पार्श्वभूमी
कवयित्री बहिणाबाई चौधरी उत्तर महाराष्ट्र विद्यापीठाला (KBCNMU) विद्यापीठ अनुदान आयोगाच्या दूरस्थ शिक्षण कार्यालयाकडून (UGC-DEB) दूरस्थ व ऑनलाइन शिक्षण केंद्र स्थापन करण्यास मान्यता मिळाली आहे. ही मान्यता खान्देश प्रदेशात उच्च शिक्षणाची आवाक्याता वाढवण्याच्या दृष्टीने महत्त्वाची मानली जात आहे.
या मान्यतेनंतर विद्यापीठ 2026-27 या शैक्षणिक वर्षापासून दूरस्थ शिक्षण पद्धतीने दोन पदव्युत्तर अभ्यासक्रम सुरू करणार आहे – एम.ए. इतिहास आणि एम.ए. संरक्षण आणि सामरिक अभ्यास. हे अभ्यासक्रम ग्रामीण, दुर्गम आणि आदिवासी भागातील विद्यार्थ्यांना पदव्युत्तर शिक्षण अधिक सुलभ करण्यासाठी तयार करण्यात आले आहेत.
राष्ट्रीय शिक्षण धोरण (NEP) 2020 च्या अनुषंगाने या अभ्यासक्रमांची रचना करण्यात आली आहे. आर्थिक, भौगोलिक किंवा वैयक्तिक कारणांमुळे नियमित शिक्षण घेऊ न शकणाऱ्या विद्यार्थ्यांना तसेच नोकरी सोडल्याशिवाय शिक्षण सुरू ठेवू इच्छिणाऱ्या कार्यरत व्यावसायिकांना आणि गृहिणींना याचा लाभ होण्याची अपेक्षा आहे.
सद्य स्थिती
विद्यापीठाने UGC-DEB कडून मिळालेल्या मान्यतेनुसार दूरस्थ शिक्षण केंद्राची स्थापना करण्याची प्रक्रिया सुरू केली आहे. या केंद्राद्वारे दोन्ही अभ्यासक्रमांचे प्रवेश आणि अभ्यासक्रमाचे नियोजन 2026-27 या शैक्षणिक वर्षापासून सुरू होणार आहे.
या अभ्यासक्रमांमध्ये प्रवेश घेणाऱ्या विद्यार्थ्यांना NEP 2020 अंतर्गत अकादमिक बँक ऑफ क्रेडिट्स (ABC) आणि एकाधिक प्रवेश-निर्गमन प्रणालीचा लाभ मिळणार आहे. यामुळे विद्यार्थी त्यांचे शैक्षणिक क्रेडिट्स डिजिटल पद्धतीने सुरक्षित ठेवू शकणार असून भविष्यातील शैक्षणिक संधींसाठी त्यांचा वापर करू शकणार आहेत.
विद्यापीठाच्या अधिकाऱ्यांच्या म्हणण्यानुसार, UGC च्या मान्यतेमुळे दूरस्थ शिक्षणाद्वारे मिळणाऱ्या पदव्यांना नोकरी आणि उच्च शिक्षणासाठी नियमित पदव्यांइतकीच मान्यता आणि वैधता असेल. शिवाय, शिक्षण अर्धवट सोडलेल्या विद्यार्थ्यांना लवचिक शिक्षण पद्धतीद्वारे पुन्हा शिक्षण सुरू करण्यास प्रोत्साहन मिळण्याची अपेक्षा आहे.
परिणाम
या उपक्रमाचा सर्वात मोठा फायदा खान्देश प्रदेशातील ग्रामीण, दुर्गम आणि आदिवासी भागातील विद्यार्थ्यांना होणार आहे, ज्यांना नियमित शिक्षणासाठी मोठ्या शहरांमध्ये जावे लागत होते. दूरस्थ शिक्षणामुळे त्यांना स्वतःच्या ठिकाणी राहून शिक्षण घेता येईल.
कार्यरत व्यावसायिक, गृहिणी आणि इतर व्यक्ती ज्यांना नोकरी किंवा कौटुंबिक जबाबदाऱ्यांमुळे नियमित शिक्षण घेणे शक्य नाही, त्यांच्यासाठी हे अभ्यासक्रम विशेष उपयुक्त ठरणार आहेत. त्यांना नोकरी सोडल्याशिवाय पदव्युत्तर शिक्षण पूर्ण करता येईल.
अकादमिक बँक ऑफ क्रेडिट्स (ABC) आणि एकाधिक प्रवेश-निर्गमन प्रणालीमुळे विद्यार्थ्यांना शिक्षणात लवचिकता मिळणार आहे. शिक्षण अर्धवट सोडलेल्या विद्यार्थ्यांना पुन्हा शिक्षण सुरू करण्याची संधी मिळणार असून, त्यांची शैक्षणिक क्रेडिट्स सुरक्षित राहणार आहेत.
भविष्यातील शक्यता
Scenario analysis: The possibilities below are not certain predictions.
जर UGC च्या मान्यतेनुसार दोन्ही अभ्यासक्रम यशस्वीपणे सुरू झाले, तर विद्यापीठ भविष्यात अधिक अभ्यासक्रम दूरस्थ शिक्षण पद्धतीने देऊ शकते. यामुळे खान्देश प्रदेशात उच्च शिक्षणाचा विस्तार होण्याची शक्यता आहे.
या उपक्रमाला विद्यार्थ्यांचा चांगला प्रतिसाद मिळाल्यास, विद्यापीठ इतर विषयांमध्येही दूरस्थ शिक्षण अभ्यासक्रम सुरू करू शकते. मात्र, हे विद्यापीठाच्या नियोजनावर आणि UGC च्या मार्गदर्शक तत्त्वांवर अवलंबून असेल.
येत्या काळात दूरस्थ शिक्षणाचा विस्तार झाल्यास, ग्रामीण भागातील विद्यार्थ्यांचा उच्च शिक्षणातील सहभाग वाढू शकतो. तथापि, यासाठी पायाभूत सुविधा आणि डिजिटल साधनांची उपलब्धता आवश्यक ठरणार आहे.
Source: freepressjournal.in
